Ο παραγωγικός συλλογισμός για προϊσταμένους είναι το αντικείμενο αυτού του δωρεάν εργαστηρίου για όσους προετοιμάζονται για τον 1ο διαγωνισμό προϊσταμένων και διευθυντών ΑΣΕΠ στο Δημόσιο. Στις έξι πρωτότυπες ασκήσεις του Panellinios-Diagonismos.gr θα εξασκηθείτε στην ανάγνωση υπηρεσιακών κανόνων, στις αναγκαίες προϋποθέσεις και στις εξαιρέσεις.
Στόχος είναι να ξεχωρίζετε αυτό που αποδεικνύεται από αυτό που απλώς φαίνεται εύλογο. Ένας υπηρεσιακός κανόνας μπορεί να δίνει αρκετές πληροφορίες για ασφαλές συμπέρασμα, χωρίς να απαντά σε κάθε πιθανή ερώτηση. Η δυσκολία βρίσκεται συχνά σε μικρές λέξεις: «αν», «μόνο αν», «όλοι», «μερικοί», «και», «ή».
Ακολουθούν έξι πρωτότυπες εκπαιδευτικές ασκήσεις, με υποθετικούς κανόνες και σταδιακά αυξανόμενη δυσκολία. Κάθε άσκηση έχει μία αποδείξιμη σωστή επιλογή, αναλυτική λύση και μια παραλλαγή. Οι κανόνες ισχύουν ακριβώς όπως διατυπώνονται μέσα στην άσκηση. Δεν προσθέτουμε πραγματικές υπηρεσιακές πρακτικές, προσωπική εμπειρία ή κανόνες που δεν αναφέρονται.
Ως προς το θεσμικό πλαίσιο, το άρθρο 9 του ν. 5331/2026, με το οποίο προστίθεται το άρθρο 84Β, προβλέπει στην παράγραφο 6 δοκιμασίες γνώσεων ή δεξιοτήτων και αποτελεσματικότητας ή συνδυασμό τους. Οι παρακάτω ασκήσεις καλλιεργούν τη λογική επεξεργασία κανόνων· δεν αποτελούν επίσημα θέματα ούτε καθορίζουν την εξεταστέα ύλη.
Παραγωγικός συλλογισμός για προϊσταμένους: μέθοδος επίλυσης
Πριν δείτε τις λύσεις, γράψτε δίπλα σε κάθε επιλογή: «αποδεικνύεται», «αντιφάσκει» ή «δεν γνωρίζουμε». Μια επιλογή μπορεί να είναι πιθανή και παρ’ όλα αυτά να μην είναι η σωστή απάντηση.
- Χωρίστε τους γενικούς κανόνες από τα συγκεκριμένα δεδομένα.
- Ελέγξτε ποια προϋπόθεση ενεργοποιεί κάθε κανόνα.
- Συνδέστε μόνο όσα προκύπτουν υποχρεωτικά από τα προηγούμενα.
- Αναζητήστε ένα αντιπαράδειγμα: μπορούν να ισχύουν όλα τα δεδομένα και η προτεινόμενη απάντηση να είναι ψευδής; Αν ναι, δεν αποδεικνύεται.
Το «αν Α, τότε Β» δεν σημαίνει αυτομάτως «αν Β, τότε Α». Επίσης, όταν δεν αποδεικνύεται κάτι, δεν αποδεικνύεται κατ’ ανάγκη το αντίθετό του. Αυτές οι διαφορές βρίσκονται πίσω από αρκετά συχνά λάθη στα τεστ προϊσταμένων.
Για τη θεωρητική βάση, διαβάστε την εισαγωγή στον παραγωγικό συλλογισμό ΑΣΕΠ.
Άσκηση 1: όταν η προϋπόθεση αρκεί
Κανόνας: Αν ένας φάκελος έχει ψηφιακή υπογραφή, προωθείται στην ουρά ελέγχου. Δεδομένο: Ο φάκελος Κ έχει ψηφιακή υπογραφή.
Ποιο συμπέρασμα αποδεικνύεται;
- Α. Ο φάκελος Κ προωθείται στην ουρά ελέγχου.
- Β. Κάθε φάκελος στην ουρά ελέγχου έχει ψηφιακή υπογραφή.
- Γ. Ο φάκελος Κ έχει εγκριθεί.
- Δ. Μόνο ο φάκελος Κ προωθείται στην ουρά ελέγχου.
Δείτε τη λύση της άσκησης 1
Σωστή επιλογή: Α. Η ψηφιακή υπογραφή είναι επαρκής προϋπόθεση για την προώθηση. Ο Κ την έχει, επομένως εφαρμόζουμε τον κανόνα και καταλήγουμε στην προώθησή του. Δεν χρειάζεται άλλη πληροφορία.
- Η Β αντιστρέφει τον κανόνα. Δεν αποκλείεται άλλος φάκελος να βρίσκεται στην ουρά για διαφορετικό λόγο.
- Η Γ προσθέτει ένα στάδιο που δεν αναφέρεται. Προώθηση σε έλεγχο δεν συνεπάγεται έγκριση.
- Η Δ προσθέτει αποκλειστικότητα. Ο κανόνας δεν λέει πόσοι άλλοι φάκελοι προωθούνται.
Αλλάξτε ένα δεδομένο
Αν γνωρίζαμε μόνο ότι ο Κ βρίσκεται στην ουρά ελέγχου, θα αποδεικνυόταν η ψηφιακή υπογραφή του; Όχι. Μπορεί να προωθήθηκε για άλλον λόγο. Το αποτέλεσμα δεν αρκεί για να επιβεβαιώσει τη συγκεκριμένη προϋπόθεση.
Άσκηση 2: τι σημαίνει «μόνο αν»
Κανόνας: Μια αναφορά αποστέλλεται εκτός υπηρεσίας μόνο αν έχει ελεγχθεί από τον συντονιστή. Δεδομένο: Η αναφορά Μ έχει ελεγχθεί από τον συντονιστή.
Ποια είναι η ασφαλής απάντηση;
- Α. Η Μ έχει οπωσδήποτε αποσταλεί εκτός υπηρεσίας.
- Β. Η Μ οπωσδήποτε δεν έχει αποσταλεί εκτός υπηρεσίας.
- Γ. Δεν γνωρίζουμε αν η Μ έχει αποσταλεί εκτός υπηρεσίας.
- Δ. Η Μ δεν έχει ελεγχθεί από τον συντονιστή.
Δείτε τη λύση της άσκησης 2
Σωστή επιλογή: Γ. Το «αποστέλλεται μόνο αν έχει ελεγχθεί» σημαίνει ότι η αποστολή προϋποθέτει έλεγχο. Ο έλεγχος είναι αναγκαίος, αλλά δεν δηλώνεται ότι αρκεί για την αποστολή.
Δύο εκδοχές είναι συμβατές με τα δεδομένα: η Μ ελέγχθηκε και αποστάλθηκε, ή ελέγχθηκε αλλά δεν αποστάλθηκε. Αφού επιτρέπονται και οι δύο, δεν μπορούμε να επιλέξουμε μία ως βέβαιη.
- Η Α μετατρέπει την αναγκαία προϋπόθεση σε επαρκή.
- Η Β θεωρεί την έλλειψη πληροφορίας απόδειξη μη αποστολής.
- Η Δ αντιφάσκει ευθέως με το δεδομένο του ελέγχου.
Αλλάξτε έναν όρο
Αν αφαιρέσουμε το «μόνο» και ο κανόνας γίνει «μια αναφορά αποστέλλεται εκτός υπηρεσίας αν έχει ελεγχθεί», τότε ο έλεγχος αρκεί. Με το ίδιο δεδομένο, αποδεικνύεται πλέον η Α.
Άσκηση 3: άρνηση και δύο προϋποθέσεις
Κανόνας: Αν ένα αίτημα κατατεθεί εμπρόθεσμα και είναι υπογεγραμμένο, πρωτοκολλείται την ίδια ημέρα. Δεδομένο: Το αίτημα Λ δεν πρωτοκολλήθηκε την ίδια ημέρα.
Τι αποδεικνύεται για το Λ;
- Α. Κατατέθηκε εκπρόθεσμα και ήταν υπογεγραμμένο.
- Β. Κατατέθηκε εμπρόθεσμα και ήταν ανυπόγραφο.
- Γ. Κατατέθηκε εκπρόθεσμα και ήταν ανυπόγραφο.
- Δ. Τουλάχιστον μία από τις δύο προϋποθέσεις δεν ίσχυε.
Δείτε τη λύση της άσκησης 3
Σωστή επιλογή: Δ. Αν ίσχυαν και οι δύο προϋποθέσεις, ο κανόνας θα επέβαλλε αυθημερόν πρωτοκόλληση. Επειδή αυτή δεν συνέβη, δεν γίνεται να ίσχυαν και οι δύο μαζί. Τουλάχιστον μία έλειπε· μπορεί να έλειπαν και οι δύο.
- Η Α είναι δυνατή, αλλά δεν αποδεικνύεται ότι υπήρχε υπογραφή.
- Η Β είναι επίσης δυνατή, αλλά δεν αποδεικνύεται εμπρόθεσμη κατάθεση.
- Η Γ είναι δυνατή, αλλά το δεδομένο δεν επιβάλλει να έλειπαν και οι δύο προϋποθέσεις.
Δεν προσθέτουμε ως εξήγηση «ίσως ξέχασαν να το πρωτοκολλήσουν», γιατί στην άσκηση ο υποθετικός κανόνας ισχύει χωρίς παραβιάσεις.
Αλλάξτε έναν όρο
Αν το «και» γίνει «ή», με την έννοια ότι αρκεί τουλάχιστον μία προϋπόθεση, η μη πρωτοκόλληση σημαίνει ότι έλειπαν και οι δύο. Τότε αποδεικνύεται η Γ: αν ίσχυε έστω μία, θα ακολουθούσε πρωτοκόλληση.
Άσκηση 4: «όλοι» και «μερικοί»
Κανόνες: Όλοι οι υπάλληλοι με ειδική εκπαίδευση μπορούν να ελέγχουν φακέλους τύπου Β. Μερικοί υπάλληλοι της Ομάδας Δ έχουν ειδική εκπαίδευση. Εδώ «μερικοί» σημαίνει τουλάχιστον ένας, χωρίς να αποκλείονται όλοι.
Ποιο συμπέρασμα αποδεικνύεται;
- Α. Όλοι οι υπάλληλοι της Ομάδας Δ μπορούν να ελέγχουν φακέλους τύπου Β.
- Β. Μερικοί υπάλληλοι της Ομάδας Δ μπορούν να ελέγχουν φακέλους τύπου Β.
- Γ. Κανένας υπάλληλος της Ομάδας Δ δεν μπορεί να ελέγχει φακέλους τύπου Β.
- Δ. Όλοι όσοι μπορούν να ελέγχουν φακέλους τύπου Β ανήκουν στην Ομάδα Δ.
Δείτε τη λύση της άσκησης 4
Σωστή επιλογή: Β. Υπάρχει τουλάχιστον ένας υπάλληλος της Ομάδας Δ με ειδική εκπαίδευση. Ο πρώτος κανόνας καλύπτει κάθε τέτοιο υπάλληλο. Επομένως τουλάχιστον ένας υπάλληλος της Δ μπορεί να ελέγχει αυτούς τους φακέλους.
- Η Α γενικεύει από ορισμένα μέλη σε ολόκληρη την ομάδα.
- Η Γ αντιφάσκει με την ύπαρξη τουλάχιστον ενός μέλους που μπορεί να κάνει τον έλεγχο.
- Η Δ αποκλείει αυθαίρετα υπαλλήλους εκτός της Δ από τη δυνατότητα ελέγχου.
Αλλάξτε έναν όρο
Αν στη δεύτερη πρόταση το «μερικοί» γίνει «όλοι», προκύπτει η Α. Δεν προκύπτει όμως από τους δύο καθολικούς κανόνες ότι η Ομάδα Δ έχει πράγματι μέλη. Για το συμπέρασμα «μερικοί» απαιτείται επιπλέον πληροφορία ύπαρξης, την οποία στην αρχική άσκηση είχαμε ρητά.
Άσκηση 5: ρητή εξαίρεση με συγκεκριμένη συνέπεια
Κανόνες για τη διαδικασία Ρ: Οι φάκελοι που δεν χρειάζονται διασταύρωση εξετάζονται αυθημερόν. Για όσους χρειάζονται διασταύρωση ισχύει ρητή εξαίρεση: εξετάζονται την επόμενη εργάσιμη και όχι αυθημερόν. Δεδομένο: Ο φάκελος Ν ανήκει στη διαδικασία Ρ και χρειάζεται διασταύρωση.
Τι αποδεικνύεται;
- Α. Ο Ν εξετάζεται αυθημερόν.
- Β. Ο Ν απορρίπτεται χωρίς εξέταση.
- Γ. Δεν γνωρίζουμε πότε εξετάζεται ο Ν.
- Δ. Ο Ν εξετάζεται την επόμενη εργάσιμη και όχι αυθημερόν.
Δείτε τη λύση της άσκησης 5
Σωστή επιλογή: Δ. Πρώτα ελέγχουμε σε ποια κατηγορία ανήκει ο Ν. Χρειάζεται διασταύρωση, άρα καλύπτεται από τη ρητή εξαίρεση. Η συνέπεια της εξαίρεσης αναφέρει συγκεκριμένα και τον χρόνο εξέτασης και τον αποκλεισμό της αυθημερόν εξέτασης.
- Η Α εφαρμόζει τον πρώτο κανόνα σε φάκελο που δεν πληροί την προϋπόθεσή του.
- Η Β συγχέει τη μεταγενέστερη εξέταση με την απόρριψη.
- Η Γ αγνοεί πληροφορία που δίνεται ρητά.
Αλλάξτε τη διατύπωση της εξαίρεσης
Αν αναφερόταν μόνο ότι «ο κανόνας της αυθημερόν εξέτασης δεν εφαρμόζεται στους φακέλους που χρειάζονται διασταύρωση», χωρίς άλλη συνέπεια, δεν θα γνωρίζαμε πότε εξετάζεται ο Ν. Η εξαίρεση από έναν κανόνα δεν ορίζει από μόνη της διαφορετική ημερομηνία ούτε αποδεικνύει απόρριψη.
Άσκηση 6: συνδυασμός τριών κανόνων
- Κάθε επείγον αίτημα χωρίς τεχνικό κώλυμα εξετάζεται σήμερα.
- Ένα αίτημα εξετάζεται σήμερα μόνο αν έχει καταχωριστεί στο σύστημα.
- Κάθε καταχωρισμένο αίτημα με εμπιστευτικά δεδομένα περνά από ειδικό ελεγκτή.
Το αίτημα Π είναι επείγον, δεν έχει τεχνικό κώλυμα και περιέχει εμπιστευτικά δεδομένα. Ποιο συμπέρασμα αποδεικνύεται;
- Α. Το Π έχει καταχωριστεί και περνά από ειδικό ελεγκτή.
- Β. Το Π εξετάζεται αύριο και όχι σήμερα.
- Γ. Το Π δεν έχει καταχωριστεί, επειδή είναι επείγον.
- Δ. Κάθε καταχωρισμένο αίτημα εξετάζεται σήμερα.
Δείτε τη λύση της άσκησης 6
Σωστή επιλογή: Α. Η απόδειξη χρειάζεται τρία διαδοχικά βήματα:
- Επείγον και χωρίς κώλυμα: από τον πρώτο κανόνα, το Π εξετάζεται σήμερα.
- Εξετάζεται σήμερα: από τον δεύτερο κανόνα, έχει καταχωριστεί. Το «μόνο αν» δείχνει την αναγκαία προϋπόθεση.
- Καταχωρισμένο και με εμπιστευτικά δεδομένα: από τον τρίτο κανόνα, περνά από ειδικό ελεγκτή.
- Η Β αντιφάσκει με το πρώτο αποδεδειγμένο βήμα.
- Η Γ επινοεί εξαίρεση για τα επείγοντα και αντιφάσκει με το δεύτερο βήμα.
- Η Δ αντιστρέφει τον δεύτερο κανόνα. Η καταχώριση δεν δηλώνεται επαρκής για σημερινή εξέταση.
Αλλάξτε ένα δεδομένο
Αν το Π έχει τεχνικό κώλυμα, ο πρώτος κανόνας δεν ενεργοποιείται. Δεν αποδεικνύονται πλέον σημερινή εξέταση, καταχώριση ή ειδικός έλεγχος. Δεν αποδεικνύονται όμως ούτε τα αντίθετά τους: η αλυσίδα σταματά επειδή λείπει η απαιτούμενη πληροφορία.
Από τη σωστή επιλογή στην απόδειξη
Ξαναλύστε τις ασκήσεις χωρίς τις απαντήσεις. Για κάθε επιλογή γράψτε μία πρόταση αιτιολόγησης και, όπου δεν αποδεικνύεται, μία διαφορετική εκδοχή που παραμένει συμβατή με τους κανόνες. Καταγράψτε αν το λάθος σας αφορούσε αντιστροφή, άρνηση, γενίκευση ή εξαίρεση. Έτσι η επανάληψη στοχεύει στο συγκεκριμένο σημείο δυσκολίας.
Για εφαρμογή σε μεγαλύτερα κείμενα, συνεχίστε με τις ασκήσεις λεκτικού συλλογισμού. Για αποφάσεις με περισσότερες διοικητικές παραμέτρους, δείτε τα πρακτικά παραδείγματα για τον διαγωνισμό προϊσταμένων.
Για εξάσκηση στους αριθμούς και στην ερμηνεία αποτελεσμάτων, συνεχίστε με το τεστ προϊσταμένων με πίνακες, ποσοστά και διοικητικούς δείκτες.
Από την άσκηση στην οργανωμένη προετοιμασία
Το Panellinios-Diagonismos.gr παρέχει online προετοιμασία για τον 1ο διαγωνισμό προϊσταμένων και διευθυντών ΑΣΕΠ. Αν δυσκολευτήκατε στο «μόνο αν» ή στις εξαιρέσεις, αξιοποιήστε την ανασκόπηση των λαθών σας για να οργανώσετε την επόμενη μελέτη. Στην κεντρική σελίδα παρουσιάζονται το διαθέσιμο εκπαιδευτικό υλικό και ο τρόπος συμμετοχής στο πρόγραμμα.
Η προετοιμασία συνδυάζει υλικό για μελέτη και εκτύπωση με διαδραστική εξάσκηση στην οθόνη. Ανάλογα με το μάθημα και το πακέτο, διατίθενται PDF, Word, παρουσιάσεις και quiz με απαντήσεις, με χρονόμετρο σε επιλεγμένες ασκήσεις.
Δείτε την προετοιμασία προϊσταμένων ΑΣΕΠ