Η σύγκρουση συμφερόντων και η προστασία της αμεροληψίας είναι το θέμα αυτού του δωρεάν εργαστηρίου για όσους προετοιμάζονται για τον 1ο διαγωνισμό προϊσταμένων και διευθυντών ΑΣΕΠ στο Δημόσιο. Στα τρία σενάρια του Panellinios-Diagonismos.gr θα εξασκηθείτε στο πώς αναγνωρίζετε το κρίσιμο γεγονός, αιτιολογείτε μια υπηρεσιακή απόφαση και προστατεύετε την ομαλή εξυπηρέτηση των πολιτών.
Η ανάγκη για αμερόληπτη απόφαση προκύπτει στην αξιολόγηση μιας αίτησης συγγενικού προσώπου, στην προσφορά ενός δώρου ή στην πίεση να εξυπηρετηθεί κάποιος κατά προτεραιότητα. Για έναν προϊστάμενο, το δύσκολο σημείο είναι να αναγνωρίσει εγκαίρως τι επηρεάζει την αμεροληψία και να επιλέξει συγκεκριμένη ενέργεια που προστατεύει τη διαδικασία.
Ακολουθούν τρία σενάρια με τέσσερις επιλογές το καθένα, αιτιολόγηση και παραδείγματα υπηρεσιακής διατύπωσης. Πρόκειται για πρωτότυπες εκπαιδευτικές ασκήσεις διοικητικής κρίσης του Panellinios-Diagonismos.gr και όχι για επίσημα θέματα ή επιβεβαιωμένη εξεταστέα ύλη του διαγωνισμού προϊσταμένων ΑΣΕΠ. Διαβάστε πρώτα τις επιλογές και σημειώστε ποιο γεγονός στηρίζει την απάντησή σας πριν ανοίξετε τη λύση.
Σύγκρουση συμφερόντων: τι χρειάζεται να αναγνωρίζετε
Το βασικό ερώτημα είναι αν ένα προσωπικό συμφέρον ή μια σχέση μπορεί να επηρεάσει την υπηρεσιακή κρίση. Η αναγνώριση τέτοιου κινδύνου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι κάποιος ευνόησε άλλον ή διέπραξε παράβαση. Δημιουργεί όμως ανάγκη έγκαιρου χειρισμού, ώστε η αξιοπιστία της απόφασης να μη στηρίζεται μόνο στη διαβεβαίωση «εγώ θα είμαι αντικειμενικός».
Ο Κώδικας Ηθικής και Επαγγελματικής Συμπεριφοράς του ΥΠΕΣ και της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας συνδέει την αμεροληψία με την αναφορά σχετικών κινδύνων και το αίτημα εξαίρεσης από συγκεκριμένες υποθέσεις. Περιλαμβάνει επίσης κατευθύνσεις για δώρα και ωφελήματα. Στις ασκήσεις εφαρμόζουμε αυτές τις αρχές σε υποθετικά περιστατικά με σαφώς ορισμένα δεδομένα.
Προσέξτε μια χρήσιμη διάκριση: στο πρώτο σενάριο υπάρχει δική σας συγγενική σχέση, στο δεύτερο προσφέρεται προσωπικό όφελος και στο τρίτο ασκείται πίεση για άνιση μεταχείριση. Το τρίτο περιστατικό δεν αποδεικνύει προσωπικό συμφέρον του προϊσταμένου. Εξετάζει πώς διαφυλάσσεται η αμεροληψία όταν η πίεση έρχεται από την ιεραρχία.
Σενάριο 1: συγγενικό πρόσωπο σε αξιολογούμενη υπόθεση
Είστε προϊστάμενος τμήματος και μέλος επιτροπής που αξιολογεί αιτήσεις συμμετοχής σε πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης. Οι αιτήσεις κρίνονται αυτοτελώς ως προς την κάλυψη προϋποθέσεων και δεν κατατάσσονται ανταγωνιστικά. Στον κατάλογο εντοπίζετε την αδελφή σας. Δεν γνωρίζατε ότι είχε υποβάλει αίτηση και δεν έχετε συζητήσει μαζί της την υπόθεση. Η αξιολόγηση αρχίζει αύριο. Στο υποθετικό αυτό πρόγραμμα, τα αιτήματα εξαίρεσης εξετάζονται από το αρμόδιο όργανο και υπάρχει προβλεπόμενη διαδικασία αναπλήρωσης.
Ποια είναι η καταλληλότερη ενέργεια;
- Α. Αξιολογείτε κανονικά τον φάκελο και ζητάτε από δεύτερο μέλος να ελέγξει την κρίση σας, ώστε να επιβεβαιωθεί η αντικειμενικότητά της.
- Β. Γνωστοποιείτε αμέσως τη συγγενική σχέση στον πρόεδρο της επιτροπής, ζητάτε την εξαίρεσή σας και απέχετε από την αξιολόγηση της συγκεκριμένης υπόθεσης.
- Γ. Προτείνετε στην αδελφή σας να αποσύρει την αίτηση, ώστε να αποφευχθεί υπηρεσιακή καθυστέρηση και να συνεχίσετε κανονικά στην επιτροπή.
- Δ. Επεξεργάζεστε τον φάκελο με τα κοινά κριτήρια αλλά αποχωρείτε από την τελική ψηφοφορία, χωρίς να αναφέρετε τη συγγένεια.
Δείτε τη λύση και την αιτιολόγηση του πρώτου σεναρίου
Καταλληλότερη επιλογή: Β. Η συγγένεια αφορά άμεσα πρόσωπο του οποίου η αίτηση θα αξιολογηθεί. Δεν χρειάζεται να αποδειχθεί προηγούμενη συνεννόηση για να αναγνωρίσετε το πρόβλημα. Η έγκαιρη γνωστοποίηση επιτρέπει στην υπηρεσία να το αντιμετωπίσει πριν επηρεαστεί η διαδικασία.
- Δηλώνετε το συγκεκριμένο γεγονός. Αναφέρετε τη σχέση και την υπόθεση στον αρμόδιο αποδέκτη με τον προβλεπόμενο υπηρεσιακό τρόπο.
- Δεν διαμορφώνετε κρίση για τον φάκελο. Η αποχή καλύπτει και την προπαρασκευαστική αξιολόγηση, όχι μόνο την τελική ψήφο.
- Ζητάτε τον προβλεπόμενο χειρισμό. Το αρμόδιο όργανο εξετάζει την εξαίρεση και την αναπλήρωση. Δεν επιλέγετε ανεπίσημα μόνοι σας αντικαταστάτη.
- Διατηρείτε την υπηρεσιακή συνέχεια. Η εκκρεμότητα της συγκεκριμένης υπόθεσης δεν σημαίνει αυτόματα διακοπή όλων των εργασιών της επιτροπής.
Γιατί δεν επαρκούν οι άλλες επιλογές: Η Α προσθέτει δεύτερο έλεγχο αλλά αφήνει εσάς μέσα στην αξιολόγηση. Η Γ μεταφέρει το πρόβλημα στην αιτούσα και επηρεάζει τη συμμετοχή της χωρίς να επιλύει θεσμικά το κώλυμα. Η Δ αγνοεί ότι η προετοιμασία και η εισήγηση μπορούν ήδη να επηρεάσουν το αποτέλεσμα.
Παράδειγμα διατύπωσης: «Στον κατάλογο αιτούντων περιλαμβάνεται η αδελφή μου. Γνωστοποιώ τη σχέση πριν από την έναρξη της αξιολόγησης και ζητώ την εξαίρεσή μου από τη συγκεκριμένη υπόθεση και τον προβλεπόμενο χειρισμό της αναπλήρωσης.»
Σενάριο 2: προσωπικό δώρο από ενδιαφερόμενο
Εκπρόσωπος επιχείρησης της οποίας η αίτηση εξετάζεται από το τμήμα σας προσφέρει δύο εισιτήρια για πολιτιστική εκδήλωση. Τα παρουσιάζει ως ευχαριστία για την ευγενική ενημέρωση που έλαβε. Η αξία τους είναι 120 ευρώ και προορίζονται για προσωπική σας χρήση. Δεν ζητά ρητά ευνοϊκή απόφαση. Για την άσκηση υποθέτουμε ότι η υπηρεσία διαθέτει διαδικασία καταγραφής τέτοιων προσφορών και ενημέρωσης του αρμόδιου προϊσταμένου.
Πώς χειρίζεστε την προσφορά;
- Α. Δέχεστε τα εισιτήρια αλλά διευκρινίζετε ότι η απόφαση θα ληφθεί αποκλειστικά με βάση τα νόμιμα κριτήρια.
- Β. Τα δέχεστε για να διατεθούν με κλήρωση στους συναδέλφους, ώστε να μην αποκτήσετε προσωπικό όφελος.
- Γ. Ζητάτε να σας τα προσφέρει μετά την ολοκλήρωση της υπόθεσης, όταν δεν θα εκκρεμεί η απόφαση.
- Δ. Αρνείστε ευγενικά, εξηγείτε ότι η προσφορά συνδέεται με χειριζόμενη υπόθεση και ακολουθείτε την προβλεπόμενη διαδικασία ενημέρωσης.
Δείτε τη λύση και την αιτιολόγηση του δεύτερου σεναρίου
Καταλληλότερη επιλογή: Δ. Εδώ υπάρχει προσωπική παροχή από άμεσα ενδιαφερόμενο για εκκρεμή υπόθεση. Η απουσία ρητού ανταλλάγματος δεν αρκεί για να γίνει αποδεκτή η προσφορά. Αντίστοιχα, η άρνηση δεν απαιτεί να αποδώσετε στον προσφέροντα αποδεδειγμένη πρόθεση δωροδοκίας.
- Αρνείστε καθαρά και με ευγένεια. Δεν αφήνετε ανοιχτό το ενδεχόμενο μεταγενέστερης παραλαβής.
- Εξηγείτε τον υπηρεσιακό λόγο. Συνδέετε την απάντηση με τον ρόλο σας και την αμερόληπτη εξέταση της αίτησης.
- Καταγράφετε το γεγονός όπως προβλέπεται στο σενάριο. Περιγράφετε την προσφορά και την απάντησή σας χωρίς αυθαίρετες κρίσεις για τα κίνητρα του προσώπου.
- Συνεχίζετε την κανονική εξυπηρέτηση. Η αίτηση ούτε ευνοείται ούτε αντιμετωπίζεται δυσμενώς ως αντίδραση στην προσφορά.
Γιατί δεν επαρκούν οι άλλες επιλογές: Στην Α, η προφορική διαβεβαίωση δεν απομακρύνει το όφελος. Στη Β, η μεταφορά του στους συναδέλφους δεν αναιρεί την προέλευσή του. Στη Γ, αλλάζει ο χρόνος παραλαβής αλλά παραμένει η σύνδεση με την υπηρεσιακή υπόθεση. Το ποσό περιγράφει το περιστατικό και δεν αποτελεί γενικό όριο επιτρεπόμενων δώρων.
Παράδειγμα διατύπωσης: «Σας ευχαριστώ για την πρόθεση, αλλά δεν μπορώ να δεχθώ τα εισιτήρια, καθώς η υπηρεσία μας χειρίζεται την αίτησή σας. Θα συνεχίσουμε να σας ενημερώνουμε κανονικά για την πορεία της με την ίδια διαδικασία που ισχύει για όλους.»
Σενάριο 3: εντολή να προηγηθεί ένας γνωστός
Σε μια υποθετική υπηρεσία, ο ισχύων κανονισμός προβλέπει εξέταση των πλήρων φακέλων με σειρά υποβολής. Επιτρέπει προτεραιότητα για συγκεκριμένους επείγοντες λόγους, ύστερα από τεκμηρίωση και έγκριση του αρμόδιου οργάνου. Ο διευθυντής σάς ζητά προφορικά να προηγηθεί μια αίτηση επειδή γνωρίζει τον ενδιαφερόμενο. Στον φάκελο δεν αναφέρεται λόγος επείγοντος και η αλλαγή θα καθυστερήσει άλλες πλήρεις αιτήσεις.
Ποια είναι η καταλληλότερη πρώτη αντίδραση;
- Α. Επισημαίνετε τον κανόνα, ζητάτε τη συγκεκριμένη βάση της προτεραιότητας και τεκμηριώνετε την αντίρρησή σας για αλλαγή χωρίς προβλεπόμενο λόγο.
- Β. Προωθείτε την αίτηση, καταγράφοντας ότι πρόκειται για οδηγία του διευθυντή, ώστε να είναι σαφές ποιος έλαβε την απόφαση.
- Γ. Ζητάτε τη γραπτή εντολή και δηλώνετε ότι θα την εκτελέσετε μόλις υπογραφεί, ανεξάρτητα από την αιτιολογία της.
- Δ. Διακόπτετε την επεξεργασία όλων των αιτήσεων μέχρι να ανακαλέσει ο διευθυντής την οδηγία, ώστε να μη δημιουργηθεί άνιση μεταχείριση.
Δείτε τη λύση και την αιτιολόγηση του τρίτου σεναρίου
Καταλληλότερη επιλογή: Α. Πρώτα αποσαφηνίζετε αν υπάρχει προβλεπόμενη εξαίρεση που δεν έχει τεθεί υπόψη σας. Η προσωπική γνωριμία δεν αποτελεί τον επείγοντα λόγο που απαιτεί ο συγκεκριμένος υποθετικός κανονισμός. Η απάντησή σας χρειάζεται επομένως αναφορά στον κανόνα και στα πραγματικά στοιχεία.
- Επιβεβαιώνετε τη σειρά και την επίπτωση. Ελέγχετε ποιοι πλήρεις φάκελοι προηγούνται και τι θα αλλάξει πρακτικά.
- Ζητάτε την προβλεπόμενη αιτιολόγηση. Εξετάζετε αν συντρέχει επείγων λόγος και αν έχει αποφανθεί το αρμόδιο όργανο.
- Διατυπώνετε συγκεκριμένη αντίρρηση. Εξηγείτε εγγράφως ποιος κανόνας παρακάμπτεται εφόσον δεν τεκμηριώνεται εξαίρεση.
- Χρησιμοποιείτε τον προβλεπόμενο υπηρεσιακό χειρισμό. Αν η εντολή επιμείνει, εφαρμόζεται το πλαίσιο που διέπει την εκτέλεση υπηρεσιακών εντολών και ζητείται η αρμόδια καθοδήγηση χωρίς αυθαίρετο πάγωμα της εργασίας.
Γιατί δεν επαρκούν οι άλλες επιλογές: Η Β θεωρεί ότι η αναφορά στον εντολέα λύνει το πρόβλημα νομιμότητας. Η Γ αντιμετωπίζει τη γραπτή μορφή ως αυτόματη νομιμοποίηση. Η Δ επιβαρύνει όλους τους ενδιαφερομένους και μετατρέπει μια συγκεκριμένη διαφωνία σε συνολική αναστολή της υπηρεσίας.
Για υπαλλήλους που υπάγονται στον Υπαλληλικό Κώδικα, το άρθρο 25 του ν. 3528/2007 διακρίνει την εντολή που θεωρείται παράνομη από την προδήλως παράνομη ή αντισυνταγματική και προβλέπει ειδικούς χειρισμούς και εξαιρέσεις. Η γραπτή εντολή δεν αποκτά αυτομάτως νομιμότητα. Γι’ αυτό η άσκηση ζητά την πρώτη τεκμηριωμένη αντίδραση και δεν θεμελιώνει γενικό κανόνα άρνησης εκτέλεσης κάθε εντολής με την οποία διαφωνείτε.
Παράδειγμα διατύπωσης: «Ο συγκεκριμένος φάκελος έπεται άλλων πλήρων αιτήσεων. Παρακαλώ να διευκρινιστεί ο προβλεπόμενος λόγος προτεραιότητας και η σχετική έγκριση, καθώς στα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνεται εξαίρεση από τη σειρά εξέτασης.»
Πώς ελέγχετε την ποιότητα της απάντησής σας
Επιστρέψτε στις αρχικές επιλογές σας και εξετάστε αν η αιτιολόγησή σας απαντά σε τέσσερα ερωτήματα:
- Ποιο είναι το κρίσιμο γεγονός; Συγγένεια, προσωπική παροχή ή προτεραιότητα χωρίς τεκμηριωμένο λόγο;
- Ποιος έχει την αρμοδιότητα; Ποιος αποφασίζει την εξαίρεση, παραλαμβάνει την ενημέρωση ή εγκρίνει την προτεραιότητα;
- Τι κάνετε τώρα; Η απάντηση περιγράφει εφαρμόσιμη επόμενη ενέργεια ή περιορίζεται στη φράση «ενεργώ με διαφάνεια»;
- Πώς συνεχίζεται η εξυπηρέτηση; Προστατεύονται και οι υπόλοιποι ενδιαφερόμενοι από άσκοπες καθυστερήσεις;
Μια χρήσιμη δεύτερη εξάσκηση είναι να αλλάξετε ένα δεδομένο: τι διαφοροποιείται αν ο επείγων λόγος αποδεικνύεται και εγκρίνεται αρμοδίως; Έτσι ελέγχετε αν κατανοήσατε τη λογική της επιλογής ή απλώς απομνημονεύσατε το γράμμα της σωστής απάντησης.
Για να συνδέσετε αυτές τις αποφάσεις με ευρύτερες διοικητικές ικανότητες, διαβάστε τον οδηγό για τις δεξιότητες προϊσταμένων του Δημοσίου και τη μεθοδολογία διαχείρισης εργασιακών σεναρίων για προϊσταμένους ΑΣΕΠ.
Συνεχίστε την προετοιμασία σας στη διοικητική κρίση
Το Panellinios-Diagonismos.gr παρέχει online προετοιμασία για τον 1ο διαγωνισμό προϊσταμένων και διευθυντών ΑΣΕΠ. Χρησιμοποιήστε τα σενάρια για να εντοπίσετε ποιο βήμα σας δυσκολεύει: η αναγνώριση του κινδύνου, η επιλογή ενέργειας ή η αιτιολόγηση. Στην κεντρική σελίδα μπορείτε να δείτε το διαθέσιμο εκπαιδευτικό υλικό και τον τρόπο συμμετοχής στο πρόγραμμα.
Η προετοιμασία συνδυάζει υλικό για μελέτη και εκτύπωση με διαδραστική εξάσκηση στην οθόνη. Ανάλογα με το μάθημα και το πακέτο, διατίθενται PDF, Word, παρουσιάσεις και quiz με απαντήσεις, με χρονόμετρο σε επιλεγμένες ασκήσεις.
Δείτε την προετοιμασία προϊσταμένων ΑΣΕΠ